خالد » . وقتى اين مطلب مسلّم باشد ، تشخيص اينكه فروشنده يا خريدار كدام برتر است ثابت مىشود . در شرح ابن تلمسانى بر الشفاء از ابن العطار نقل شده كه كاتب وثيقه بايد شريف را بر مشروف مقدم دارد ؛ چه خريدار باشد چه فروشنده . ابن ابى الفخار ( م 641 ) اين را به دليل نقل حديث ترمذى ( كه نام عداء بر پيغمبر ( ص ) مقدم است ) رد كرده است . ( 1 ) گواهى كودكان سهيلى در الروض الانف مكتوب پيغمبر ( ص ) براى ثقيف را از كتاب الاموال ابو عبيد نقل مىكند كه به گواهى على و حسنين ( ع ) است . ابو عبيد گويد : از اين حديث ، مسأله گواهى كودكان و نوشتن نام آنان در گواهى استفاده مىشود ، به شرط آنكه بعد از بلوغ گواهى خود را تأييد نمايند . همچنين جواز گواهى پدر و پسر با هم در يك قرارداد را نشان مىدهد . اين مطلب در نور النبراس هم نقل شده است . ( 2 ) نمونهء قرارداد آزادسازى پيغمبر ( ص ) براى برده‌اش ابو رافع قاضى ابن باديس در شرح مختصر ابن فارس به نقل از خط المنتصر بالله حكم بن عبد الرحمن ، قرارداد آزادسازى پيغمبر ( ص ) برده‌اش ابو رافع اسلم را به اين صورت آورده است : « بسم الله الرحمن الرحيم كتاب من محمد رسول الله لفتاء اسلم انى اعتقك لله عتقا مبتولا ، الله اعتقك و له المن علىّ و عليك ، فانت حر لا سبيل لاحد عليك الا سبيل الاسلام و عصمة الايمان . شهد بذلك ابو بكر و شهد عثمان و شهد على و كتب معاوية بن ابى سفيان » . اين روايت را مغربيان آورده‌اند ، اما هيچ يك از اعلام مشرق بر آن وقوف نيافته و در مجموعه‌هاى خبرى آنان ديده نمىشود . ( 3 ) كاتبان قراردادها در زمان پيغمبر ( ص ) زيد بن ارقم و علاء بن عقبه قراردادهاى بين قبايل ، قراردادهاى مربوط به آبها ، و نيز قراردادهاى مربوط به خانهء مردان و زنان انصار را مىنوشتند . « 1 » قاضى قضاعى در كتاب الانباء گويد : مغيرة بن شعبه و حصين بن نمير ( يا ابن بشر ) قرار مطالبات و معاملات را مىنوشتند . اين مطلب را ابن حزم نيز در جوامع السيره آورده است .

--> ( 1 ) . ابن عبد ربه ، العقد الفريد ، ج 2 ، ص 144 .